STEAM bắt đầu từ một vấn đề cần khám phá
Giáo dục STEAM kết nối khoa học, công nghệ, kỹ thuật, nghệ thuật và toán học trong những nhiệm vụ có ý nghĩa với học sinh. Chẳng hạn, khi thiết kế một cây cầu bằng giấy, các em có thể tìm hiểu vì sao cầu chịu được lực, đo chiều dài, thử các kiểu gấp và cân nhắc hình dáng phù hợp với người sử dụng. STEAM vì thế không chỉ là học lập trình hay lắp robot.
Để bắt đầu, giáo viên hoặc phụ huynh có thể nêu một câu hỏi gần gũi như “Làm sao để cây cầu giấy đỡ được nhiều vật hơn?”, chuẩn bị vật liệu đơn giản và dành thời gian cho học sinh dự đoán, làm thử, quan sát rồi giải thích kết quả.
1. Rèn tư duy đặt câu hỏi và giải quyết vấn đề
Một dự án STEAM hiếm khi có sẵn mọi bước và một đáp án duy nhất. Học sinh cần xác định vấn đề, nhận ra điều mình chưa biết, đề xuất cách kiểm tra và dùng kết quả để quyết định bước tiếp theo. Khi cầu giấy bị võng, câu hỏi hữu ích không chỉ là “Làm sao sửa?” mà còn là “Cầu võng ở đâu và khi đặt thêm bao nhiêu vật?”.
Hãy khuyến khích học sinh ghi lại một dự đoán trước mỗi lần thử, chỉ thay đổi một yếu tố nếu có thể và so sánh kết quả. Người lớn có thể hỏi “Em dựa vào quan sát nào?” thay vì vội đưa ra lời giải.
2. Phát triển óc sáng tạo gắn với mục đích sử dụng
Trong STEAM, sáng tạo không chỉ là trang trí sản phẩm. Học sinh có thể nghĩ ra nhiều cấu trúc cầu khác nhau, chọn vật liệu tiết kiệm hoặc thiết kế đường đi dễ nhận biết cho người dùng mô hình. Yếu tố nghệ thuật giúp các em chú ý đến hình thức, trải nghiệm và cách truyền đạt ý tưởng, bên cạnh khả năng hoạt động của sản phẩm.
Một cách thực hiện là đặt ra vài giới hạn rõ ràng, chẳng hạn cùng lượng giấy và cùng khoảng cách cần bắc qua. Sau đó, mời học sinh phác thảo ít nhất hai phương án, giải thích ưu nhược điểm rồi chọn một phương án để thử.
3. Học cách hợp tác và diễn đạt ý tưởng
Dự án nhóm tạo cơ hội để học sinh lắng nghe, phân chia việc, trình bày bất đồng và cùng ra quyết định. Làm theo cặp đặc biệt hữu ích khi mỗi em đều có lượt đề xuất, thực hiện và giải thích, thay vì một em làm toàn bộ còn em kia chỉ quan sát.
Giáo viên có thể giao các vai trò luân phiên như người lắp ráp và người ghi kết quả, rồi dành ít phút cuối buổi để từng cặp trình bày điều đã thử. Tại STEAMHub, học sinh thường học theo cặp; các sự kiện cho các em dịp thể hiện những gì đã học. Dù ở lớp hay ở nhà, trọng tâm nên là quá trình trao đổi, không chỉ là sản phẩm hoàn thành.
4. Vận dụng kiến thức từ nhiều môn học
Khi phải làm một sản phẩm hoạt động được, học sinh có lý do cụ thể để dùng kiến thức đã học. Với cây cầu giấy, các em có thể đo nhịp cầu và tải trọng để so sánh kết quả, quan sát tác động của lực lên cấu trúc, thử một cách gấp mới và vẽ sơ đồ giải thích thiết kế. Những kết nối ấy giúp kiến thức bớt rời rạc.
Hãy yêu cầu học sinh chỉ ra mỗi quyết định thiết kế dựa trên điều gì: một phép đo, một quan sát hay nhu cầu của người sử dụng. Nếu dùng robot trong hoạt động, phụ huynh cũng không nhất thiết phải mua thiết bị cho lớp học: STEAMHub cung cấp robot để học sinh sử dụng tại lớp.
5. Tập kiên trì và tự điều chỉnh cách học
Thử nghiệm không thành công là một phần của quá trình thiết kế. Khi mô hình đổ hoặc hoạt động khác dự đoán, học sinh có thể luyện cách nhận diện nguyên nhân, chọn một thay đổi vừa sức và thử lại. Điều quan trọng là nhìn nhận lỗi như thông tin để học, không phải bằng chứng rằng mình “không giỏi”.
Sau mỗi lượt thử, hãy cho học sinh hoàn thành ba câu ngắn: “Em đã làm gì?”, “Điều gì xảy ra?” và “Lần sau em sẽ đổi gì?”. Phụ huynh có thể dùng tài liệu khóa học, hướng dẫn lắp ráp robot và câu hỏi ôn tập trên ứng dụng học tập của STEAMHub để theo dõi chương trình, đồng thời hỏi con về cách con suy nghĩ thay vì chỉ hỏi con làm đúng hay chưa.
Bắt đầu nhỏ, chú trọng quá trình học
Một hoạt động STEAM có thể bắt đầu bằng giấy, băng dính và một câu hỏi hay. Chọn nhiệm vụ phù hợp với độ tuổi, nêu tiêu chí đơn giản, cho học sinh thử nhiều cách và dành thời gian trao đổi sau khi làm. Sản phẩm chưa hoàn hảo vẫn có giá trị nếu các em giải thích được lựa chọn và điều mình muốn cải tiến.
Khi quan sát tiến bộ, hãy chú ý cả cách học sinh đặt câu hỏi, sử dụng bằng chứng, lắng nghe bạn và điều chỉnh ý tưởng. Đó là những cơ hội học tập mà hoạt động thực hành có thể tạo ra, dù dự án có sử dụng công nghệ hay không.
