Tự tay làm không chỉ là “học cho vui”
Khi nghe giảng, học sinh có thể hiểu một khái niệm ngay lúc đó nhưng vẫn khó dùng nó trong tình huống mới. Một dự án đặt kiến thức vào một nhiệm vụ cụ thể: các em phải nhớ điều đã học, chọn cách áp dụng và quan sát xem kết quả có đúng như dự đoán không.
Điều giúp việc học trở nên sâu hơn không phải chỉ là thao tác bằng tay. Học sinh cần được hỏi vì sao mình chọn cách làm đó, bằng chứng nào ủng hộ kết luận và lần sau sẽ thay đổi điều gì. Nếu thiếu những bước này, dự án dễ trở thành hoạt động làm theo mẫu.
Một câu hỏi nhỏ có thể mở ra nhiều môn học
Chẳng hạn, giáo viên hoặc cha mẹ có thể giao thử thách: “Làm thế nào để một tờ giấy bắc qua hai điểm tựa cách nhau 20 cm và giữ được nhiều đồng xu hơn?” Học sinh được gấp giấy, thử các hình dạng và so sánh kết quả. Người lớn chuẩn bị mặt bàn vững, đồng xu và lượng vật liệu như nhau cho mỗi lượt thử.
Từ một câu hỏi, học sinh khám phá cách hình dạng ảnh hưởng đến độ vững của kết cấu (khoa học), thiết kế và cải tiến một chiếc cầu (kỹ thuật), đếm hoặc lập bảng kết quả (toán học). Các em cũng có thể vẽ sơ đồ rõ ràng, trình bày lý do chọn thiết kế (nghệ thuật) và dùng công cụ phù hợp để ghi lại các phiên bản thử nghiệm (công nghệ). STEAM vì thế không chỉ gói trong robot hay lập trình.
Dự đoán trước, thử nghiệm sau
Trước khi bắt tay vào làm, hãy yêu cầu mỗi nhóm phác thảo hai cách gấp giấy và dự đoán cách nào chịu được nhiều đồng xu hơn. Các em nên viết thêm một câu giải thích, dù chưa chắc đúng. Dự đoán giúp học sinh bộc lộ suy nghĩ ban đầu để sau đó đối chiếu với điều quan sát được.
Khi thử, nên giữ nguyên khoảng cách giữa hai điểm tựa, dùng cùng loại giấy và cùng loại đồng xu; mỗi lần chỉ thay đổi một đặc điểm thiết kế. Đặt từng đồng xu lên cầu, ghi số lượng cầu giữ được trước khi sụp hoặc võng quá mức, rồi lặp lại để xem kết quả có ổn định không. Trẻ nhỏ cần được người lớn theo dõi khi dùng các vật nhỏ.
Sai khác với dự đoán là cơ hội để hiểu sâu hơn
Nếu chiếc cầu được dự đoán là chắc nhất lại sụp trước, đừng vội đưa đáp án. Hãy hỏi: “Phần nào biến dạng đầu tiên?”, “Hai lần thử có đặt đồng xu ở cùng vị trí không?” và “Em muốn đổi một điều gì ở lần tiếp theo?”. Những câu hỏi này giúp học sinh phân biệt giữa một ý tưởng chưa hiệu quả và một phép thử chưa nhất quán.
Sau mỗi lượt, học sinh có thể ghi ngắn gọn theo ba dòng: đã thay đổi gì, quan sát được gì, sẽ thử gì tiếp theo. Việc giải thích và sửa thiết kế buộc các em quay lại với kiến thức, thay vì chỉ nhớ mình đã làm ra một sản phẩm.
Học cùng bạn và trình bày để củng cố kiến thức
Làm việc theo cặp tạo cơ hội để một học sinh nói rõ ý tưởng, còn bạn kia đặt câu hỏi hoặc kiểm tra cách đo; sau đó hai em đổi vai. Cách tổ chức học theo cặp cũng được STEAMHub sử dụng để học sinh luyện hợp tác và giải quyết vấn đề. Người lớn nên bảo đảm cả hai đều tham gia suy nghĩ, không chỉ chia việc thành một bạn làm và một bạn đứng xem.
Cuối dự án, mỗi nhóm có thể trình bày một sơ đồ, bảng kết quả và một điều mình đã thay đổi sau khi thử. Khi phải giải thích cho người khác vì sao phiên bản sau tốt hơn hoặc chưa tốt hơn, học sinh có thêm dịp sắp xếp lại điều đã học bằng lời của chính mình.
Kiểm tra điều học được, không chỉ chấm sản phẩm
Một chiếc cầu giữ được nhiều đồng xu chưa đủ cho thấy học sinh đã hiểu bài. Hãy hỏi thêm: “Nếu khoảng cách giữa hai điểm tựa tăng lên, em sẽ dự đoán điều gì?” hoặc “Em sẽ làm thế nào để so sánh công bằng hai thiết kế?”. Câu trả lời cho thấy các em có thể vận dụng cách suy nghĩ từ dự án sang tình huống khác hay không.
Sau buổi học, giáo viên hoặc cha mẹ có thể mời học sinh tự phác lại thiết kế, nêu một kết quả và giải thích một lần sửa đổi mà không nhìn ghi chép trước. Khi được nhắc lại, đối chiếu và vận dụng như vậy, trải nghiệm thực hành trở thành kiến thức có thể gọi lại, thay vì chỉ là một hoạt động đáng nhớ.
