Nghệ thuật có vai trò gì trong giáo dục STEAM?

Chữ A trong STEAM không chỉ là trang trí

Trong giáo dục STEAM, nghệ thuật không chỉ xuất hiện ở bước tô màu sản phẩm. Vẽ, tạo hình, kể chuyện và thiết kế giúp học sinh hình dung nhiều cách giải quyết một vấn đề, thử nghiệm ý tưởng rồi điều chỉnh dựa trên điều quan sát được.

Chẳng hạn, khi làm mô hình một góc đọc sách, học sinh có thể dùng kiến thức về ánh sáng để chọn vị trí đèn, toán học để ước lượng kích thước, kỹ thuật để dựng mô hình và nghệ thuật để tạo không gian dễ sử dụng, phù hợp với người đọc.

Nghệ thuật giúp học sinh đặt câu hỏi và quan sát kỹ hơn

Để vẽ lại một chiếc lá hoặc thiết kế họa tiết từ nó, học sinh cần chú ý đến đường gân, hình dạng và sự lặp lại. Những quan sát ấy có thể dẫn đến câu hỏi khoa học: Lá khác nhau ở điểm nào? Cách sắp xếp đường gân có gì giống và khác?

Giáo viên có thể bắt đầu bằng việc cho học sinh phác thảo một vật quen thuộc, ghi ba đặc điểm quan sát được và nêu một câu hỏi muốn tìm hiểu. Bức vẽ ở đây là công cụ ghi nhận và suy nghĩ, không phải cuộc thi vẽ đẹp.

Thiết kế gắn lời giải với nhu cầu của con người

Một sản phẩm hoạt động được chưa chắc đã thuận tiện hoặc dễ hiểu. Nghệ thuật và tư duy thiết kế khuyến khích học sinh cân nhắc người sẽ sử dụng sản phẩm: Họ cần nhìn thấy thông tin gì? Cầm, đặt hoặc di chuyển sản phẩm ra sao?

Khi thiết kế hộp đựng đồ dùng học tập, học sinh có thể phỏng vấn bạn cùng lớp về những món đồ thường bị thất lạc. Sau đó, các em phác thảo cách chia ngăn, làm mẫu bằng bìa và nhờ bạn dùng thử. Phản hồi về độ dễ lấy đồ cũng quan trọng như nhận xét về màu sắc.

Một hoạt động nhỏ: tạo tranh bằng bóng và ánh sáng

Học sinh có thể cắt các hình đơn giản từ giấy, đặt trước đèn pin và tạo một bức tranh bóng trên tường. Trước khi bắt đầu, hãy yêu cầu các em dự đoán điều gì xảy ra khi thay đổi khoảng cách giữa hình giấy và nguồn sáng; sau đó thử và ghi lại kết quả.

Để kết nối các lĩnh vực, học sinh đo và so sánh kích thước bóng, sắp xếp các hình thành một cảnh có câu chuyện, rồi giải thích cách mình tạo ra hiệu ứng mong muốn. Người lớn nên chuẩn bị dụng cụ cắt phù hợp với độ tuổi và nhắc trẻ không chiếu đèn vào mắt.

Nghệ thuật có thể hiện diện cả trong dự án robot

Robot có thể là một phương tiện học tập, nhưng không đại diện cho toàn bộ STEAM. Trong một dự án dùng robot để kể chuyện, học sinh cần lập trình chuyển động, đồng thời thiết kế bối cảnh, nhân vật và cách để khán giả hiểu diễn biến. Một chi tiết trang trí chỉ thực sự có ích khi nó phục vụ ý tưởng hoặc trải nghiệm của người xem.

Ở STEAMHub, robot được cung cấp để học sinh sử dụng trong lớp, nên gia đình không cần mua robot cho hoạt động trên lớp. Khi học theo cặp, các em có thể cùng phác thảo câu chuyện, thử chuyển động và góp ý cho nhau thay vì tách riêng phần “kỹ thuật” và phần “nghệ thuật”.

Đánh giá quá trình, không chỉ nhìn sản phẩm cuối

Nếu chỉ chấm vẻ ngoài, người học có thể ngại thử một ý tưởng khác thường. Giáo viên có thể đánh giá bằng những câu hỏi cụ thể: Học sinh đã nêu vấn đề rõ chưa? Đã thử những phương án nào? Điều gì khiến các em thay đổi thiết kế? Các em giải thích lựa chọn của mình ra sao?

Một cách đơn giản là yêu cầu mỗi nhóm giữ lại bản phác thảo đầu tiên, ảnh mẫu thử và vài dòng ghi chú sau khi nhận góp ý. Khi trình bày, học sinh chỉ ra một điểm sản phẩm làm tốt và một điểm muốn cải thiện. Cách này ghi nhận cả suy luận, hợp tác lẫn khả năng thể hiện ý tưởng.

Cha mẹ và giáo viên có thể bắt đầu từ vật liệu quen thuộc

Không cần một bộ dụng cụ phức tạp để kết nối nghệ thuật với STEAM. Giấy, bìa, bút màu và đồ tái sử dụng sạch có thể đủ cho hoạt động thiết kế biển chỉ dẫn dễ đọc, mô hình sân chơi hoặc thiệp có cơ cấu gập mở.

Hãy đưa ra một yêu cầu cụ thể nhưng để trẻ có quyền lựa chọn, chẳng hạn: “Làm biển chỉ dẫn để một người mới đến tìm được góc sách”. Sau khi trẻ làm thử, hỏi ai sẽ dùng biển, phần nào dễ hiểu và phần nào cần sửa. Những câu hỏi ấy giúp nghệ thuật trở thành một phần của quá trình giải quyết vấn đề.